احیای برکههای تاریخی قشم: تصفیه آب مدرن در بستر معماری بومی
به گزارش رسانشر به نقل از خبرآنلاین، طرح «باززندهسازی برکههای قشم» با هدف پیوند میراث معماری و دانش بومی مدیریت آب با نیازهای امروز، نخستین پایلوت خود را در خرداد ۱۴۰۵ در روستای گربدان به بهرهبرداری رساند. این طرح که توسط بهار صیرفی، فارغالتحصیل کارشناسی ارشد معماری با گرایش هویت فرهنگی از دانشگاه وستمینستر لندن تدوین شده، در رویداد «میراث زنده و آب» بهعنوان یکی از سه تجربه برگزیده در پاسداری از میراث ناملموس آب تقدیر شد.

معماری زنده در خدمت جامعه محلی
بهار صیرفی، طراح پروژه، تمرکز کار خود را بر «معماری زنده» میگذارد؛ معماریای که در تعامل با هویت فرهنگی، بستر طبیعی و بافت اجتماعی شکل میگیرد. او انگیزه بازگشت از لندن را بهکارگیری تجربههای آکادمیک در بافتی توضیح میدهد که با نیازها و ویژگیهای فرهنگی آن آشنایی عمیقتری دارد. ایده پروژه از جایگاه برکهها در زندگی امروز جزیره متولد شد؛ سازههایی که همچنان از منابع اصلی تأمین آب آشامیدنی روستاها و شهرهای کوچک قشماند و با آیینهای جمعی و خیرات، بخشی از حافظه اجتماعی مردم را شکل میدهند.

سه لایه عملکردی، کالبدی و اجتماعی
پرسش اصلی طرح این است: چگونه میتوان با دانش فنی روز، کیفیت آب برکهها را ارتقا داد و همزمان هویت معماری و جایگاه اجتماعی آنها را حفظ و تقویت کرد؟ صیرفی از سال ۱۴۰۱ طرح را در سه لایه شکل داد و نخستین پیشنهاد مکتوب در خرداد ۱۴۰۲ ارائه شد. در طراحی سعی شده بخشهای جدید با معماری بومی هماهنگ باشند و عملکردهای موردنیاز زندگی امروز اضافه گردد. هدف، حفظ ساختار و شیوه سنتی ساخت برکهها در کنار افزودن امکانات جدید است.


سامانه تصفیه و طراحی «دهلیز»
بخش اصلی فنی طرح، نصب سامانه تصفیه آب است که توسط مهندسان شرکت پالایش آب تجدیدپذیر قشم براساس آزمایشهای آب برکه طراحی و ساخته شده. نتایج آزمایشهای پس از راهاندازی نشاندهنده بهبود شاخصهای آلودگی میکروبی تا حد قابل قبولی است، هرچند پایش مستمر کیفیت آب برای بهرهبرداری بهداشتی ضروری است.

در کنار سامانه تصفیه، فضایی با نام «دهلیز» طراحی شده که فراتر از پوشش تجهیزات، واسطهای میان آب، فناوری، معماری بومی و حضور مردم است. دهلیز شامل بخشی بسته برای تجهیزات و بخشی نیمهباز برای نشستن و برداشت آب است که به دریچه برکه متصل شده و الگوی معماری بومی قشم و برکههای لارستان را بازآفرینی میکند.


چرا گربدان برای پایلوت انتخاب شد؟
گربدان بهدلیل برخورداری از سه برکه مدور گنبدی و یک برکه طولی، ظرفیت بالای ذخیره آب و موقعیت مرکزی در میان روستاهای اطراف انتخاب شد. دهیاری گربدان و نیروهای محلی در ساخت محوطه مشارکت کردند. تکمیل پایلوت با حمایت مالی و اجرایی شرکت آب، برق و تأسیسات قشم (به مدیریت شهرام داوری) در چارچوب برنامه «خیرآب» و مدیریت اجرایی مهدی دهدار صورت گرفت.

پس از راهاندازی، استفاده مردم از مجموعه برکهها افزایش یافت و حضور آنها به برداشت آب محدود نماند؛ استقبال عمومی زمینه توسعه بیشتر را فراهم کرد، از جمله ساخت برکهای جدید در محوطه با مشارکت اهالی، خیرین و استادکاران محلی.


زنان، بخشِ جداییناپذیر از هویت برکهها
صیرفی با اشاره به پیوند تاریخی برکهها با زنان و جهلههایشان در قشم، تأکید میکند که طراحی این زندگی تازه برای او بهعنوان یک معمار زن، عمیقتر و شیرینتر است. اگرچه در مراسم افتتاحیه پایلوت حضور زنان محدود بود، اما در نمایشگاه اخیر «دهلیز و برکه» که با عکس، فیلم و روایت اهالی در محوطه گربدان برگزار شد، زنان بیشترین مشارکت را داشتند و تمام برگزیدگان مسابقه از میان زنان بودند.

این نمایشگاه با پیشنهاد هیفا شادامان، عکاس بومی گربدان، و همراه با جشنواره غذای محلی شکل گرفت. زنان گربدان پس از برنامه، خواستار تداوم رویدادها و ایجاد بازارچه در محوطه شدند و پیشنهادهای مشخصی درباره ویژگیهای فضایی آن ارائه دادند. صیرفی این را نشانه «معماری زنده» میداند که در بافت مینشیند، با نیازها پیوند میخورد و با همراهی مردم رشد میکند.



نظرات (0)
در حال بارگذاری نظرات...