هانتاویروس چیست و چقدر باید نگران آن باشیم؟

شیوع هانتاویروس در یک کشتی تفریحی در اقیانوس اطلس که از آرژانتین به سمت جزایر قناری در حرکت بوده، باعث نگرانی و توجه گسترده نهادهای بهداشتی جهانی شده است. براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، این شیوع تاکنون چندین مورد ابتلا و چند مورد مرگ را به همراه داشته است. بااین‌حال، کارشناسان تأکید می‌کنند این بیماری نادر است و خطر آن برای عموم مردم پایین ارزیابی می‌شود.

کشتی محل شیوع به نام ام‌وی هوندیوس (MV Hondius)، پس از شناسایی موارد ابتلا در وضعیت قرنطینه قرار گرفته و بخشی از مسافران آن به‌طور موقت از کشتی تخلیه شده یا تحت پایش پزشکی قرار گرفته‌اند. برخی مسافران نیز پیش از اعمال محدودیت‌ها به کشورهای مختلفی از جمله بریتانیا، هلند، سوئیس، آفریقای جنوبی و ایالات متحده بازگشته‌اند و تحت ردیابی تماس قرار گرفته‌اند.

هانتاویروس گروهی از ویروس‌ها از خانواده هانتاویریدا (Hantaviridae) محسوب می‌شود که میزبان طبیعی آن‌ها جوندگانی مانند موش‌ها هستند. این حیوانات معمولاً بدون علائم بیماری، ویروس را در بدنشان حمل و آن را از طریق ادرار، مدفوع و بزاق دفع می‌کنند. ویروس زمانی وارد محیط انسان می‌شود که این مواد آلوده در هوا پخش شوند؛ برای مثال هنگام جابه‌جایی وسایل، تمیزکردن فضاهای بسته یا ورود به محیط‌هایی که جوندگان در آن حضور داشته‌اند. انسان‌ها معمولاً از طریق تنفس ذرات آلوده به ویروس مبتلا می‌شوند.

جوندگان همچنین می‌توانند از طریق گاز گرفتن یا تماس مستقیم با زخم‌های باز، چشم، بینی یا دهان باعث انتقال شوند، اما این موارد کمتر شایع هستند. برخلاف تصور عمومی، انتقال از فرد به فرد دیگر در بیشتر گونه‌های هانتاویروس رخ نمی‌دهد. به گفته کارشناسان، برای بیشتر هانتاویروس‌ها هیچ شواهد قطعی از انتقال انسان به انسان وجود ندارد و این ویروس‌ها به اندازه عوامل بیماری‌زایی مانند آنفلوانزا یا سرخک قابلیت انتقال هوابرد نیز ندارند.

هانتاویروس‌ها به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

• هانتاویروس‌های دنیای قدیم که در اروپا و آسیا یافت می‌شوند و معمولاً باعث تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS) می‌شوند. این بیماری کلیه‌ها را درگیر می‌کند و می‌تواند باعث تب، خونریزی و نارسایی کلیوی شود.
• هانتاویروس‌های دنیای جدید که در قاره آمریکا وجود دارند و معمولاً باعث سندرم ریوی هانتاویروس می‌شوند؛ بیماری شدیدی که در آن ریه‌ها پر از مایع می‌شوند و نارسایی تنفسی رخ می‌دهد.

یکی از مهم‌ترین گونه‌ها در آمریکای جنوبی، ویروس آند است. این تنها گونه‌ای است که در برخی شرایط محدود توانایی انتقال انسان به انسان را نشان داده، هرچند این نوع انتقال بسیار نادر است.

به گفته متخصصان، دوره نهفتگی بیماری معمولاً بین یک تا هشت هفته است و همین موضوع ردیابی منبع دقیق شیوع را دشوار می‌کند.

کارشناسان چند سناریوی احتمالی برای شیوع در کشتی مطرح کرده‌اند. نخستین احتمال، ورود جوندگان آلوده به بخش‌هایی از کشتی مانند انبارها یا کابین‌ها است. در چنین شرایطی، مدفوع یا ادرار جوندگان می‌تواند در هوا پخش شود و افراد را آلوده کند.

احتمال دوم این است که برخی مسافران یا خدمه پیش از سوار شدن یا در طول توقف در مناطق طبیعی آلوده به ویروس تماس پیدا کرده باشند. از آنجا که دوره نهفتگی طولانی است، ممکن است علائم پس از ورود به کشتی ظاهر شده باشند.

احتمال سوم که اندک است، انتقال محدود انسان به انسان، به‌ویژه در محیط‌های بسته و پرجمعیت مانند کشتی‌های تفریحی است. در چنین فضاهایی، اشتراک کابین‌ها و فضاهای غذاخوری می‌تواند خطر تماس نزدیک را افزایش دهد.

در مراحل اولیه، علائم هانتاویروس معمولاً شبیه یک بیماری ویروسی ساده است و شامل تب، خستگی، درد عضلانی، سردرد، تهوع، استفراغ و گاهی اسهال می‌شود. اما در گونه‌های دنیای جدید، بیماری می‌تواند به‌سرعت پیشرفت کند و درطول چند روز به نارسایی شدید تنفسی یا قلبی منجر شود. این مرحله ناشی از تجمع مایع در ریه‌ها است.

علائم عفونت هانتاویروس معمولاً در ابتدا شبیه بیماری ویروسی ساده است، اما می‌تواند به سرعت شدید شود. مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• تب و لرز
• خستگی شدید و ضعف عمومی
• درد عضلانی (به‌ویژه در کمر، ران‌ها و شانه‌ها)
• سردرد
• تهوع و استفراغ
• درد شکم
• اسهال

در صورت پیشرفت بیماری (به‌خصوص در نوع ریوی):

• تنگی نفس و مشکلات تنفسی
• سرفه خشک یا تشدید شونده
• تجمع مایع در ریه‌ها
• افت فشار خون
• سرگیجه یا ضعف شدید
• در موارد شدید: نارسایی تنفسی یا قلبی

به گفته ایمی ویتور، متخصص بیماری‌های عفونی در دانشگاه فلوریدا، مشکل اصلی این است که علائم اولیه بسیار غیراختصاصی هستند و تشخیص را دشوار می‌کنند.

شدت بیماری به نوع ویروس بستگی دارد. در هانتاویروس‌های دنیای قدیم، نرخ مرگ‌ومیر معمولاً بین یک تا ۱۵ درصد است. اما در هانتاویروس‌های دنیای جدید، این میزان می‌تواند تا حدود ۵۰ درصد نیز برسد. میزان مرگ‌ومیر بالا لزوماً به معنای خطر همه‌گیری نیست، زیرا توانایی انتقال این ویروس میان انسان‌ها محدود است.

در حال حاضر درمان اختصاصی یا داروی ضدویروسی تأییدشده برای هانتاویروس وجود ندارد. درمان اصلی، مراقبت حمایتی در بیمارستان است.

در موارد شدید، از روش پیشرفته‌ای به نام اکسیژن‌رسانی غشایی برون‌پیکری استفاده می‌شود که عملکرد قلب و ریه را به‌طور موقت بر عهده می‌گیرد. این روش می‌تواند میزان مرگ‌ومیر را کاهش دهد، اما به تجهیزات پیشرفته بیمارستانی نیاز دارد.

پزشکان همچنین باید در استفاده مایعات برای درمان بیماران احتیاط کنند، زیرا تجمع مایع در ریه‌ها می‌تواند وضعیت بیمار را بدتر کند. استفاده از داروهای استروئیدی نیز معمولاً توصیه نمی‌شود.

پژوهشگران در حال بررسی داروهای ضدویروسی هستند، اما هنوز هیچ درمان قطعی در سطح جهانی تأیید نشده است. بااین‌حال، تشخیص زودهنگام و مراقبت سریع می‌تواند نقش مهمی در افزایش شانس بقا داشته باشد.

سازمان جهانی بهداشت و کارشناسان بیماری‌های عفونی تأکید می‌کنند که خطر برای عموم مردم پایین است. دلیل اصلی این موضوع، انتقال ضعیف هانتاویروس میان انسان‌ها و نیاز به تماس نزدیک و طولانی‌مدت برای انتقال است. برخلاف بیماری‌هایی مانند کووید-۱۹ یا سرخک، این ویروس معمولاً در محیط‌های عمومی به‌راحتی گسترش نمی‌یابد و به همین دلیل احتمال همه‌گیری جهانی بسیار کم ارزیابی می‌شود.