چرا فروش عمومی دلار توسط بانک مرکزی، قیمت‌ها را کاهش نمی‌دهد؟ تحلیلی بر سیاست‌های ارزی

واکنش بانک مرکزی به گرانی دلار؛ آیا فروش ارز به مردم راهگشاست؟

بانک مرکزی اخیراً اعلام کرده است که به منظور مدیریت بازار ارز و کنترل افزایش قیمت دلار، قصد دارد تا سقف ۱۰ هزار دلار اسکناس به عموم مردم، افراد بالای ۱۸ سال، عرضه کند. این اقدام که با قیمت‌گذاری نزدیک به نرخ بازار آزاد، اما اندکی پایین‌تر از آن صورت می‌گیرد، با واکنش‌های متفاوتی روبرو شده است. در حالی که قیمت دلار در بازار آزاد از کانال ۱۵۰ هزار تومان در ماه‌های گذشته به حدود ۲۷۰ هزار تومان رسیده است، این سیاست بانک مرکزی با انتقادهایی مبنی بر ناکارآمدی و حتی احتمال تشدید تورم روبروست.

به گزارش رسا نشر و به نقل از عصر ایران؛ رضا حیران در تحلیلی بر این سیاست، معتقد است که اقدام بانک مرکزی، که قرار است طی آن حدود ۲ میلیارد دلار اسکناس عرضه شود، تأثیر قابل توجهی بر کاهش قیمت دلار نخواهد داشت. وی دلایل متعددی را برای این ادعا برمی‌شمرد. اولاً، حجم دلاری که قرار است توزیع شود، در برابر تقاضای موجود، اندک و بی‌اثر است. ثانیاً، افزایش اخیر قیمت دلار تنها ناشی از کاهش عرضه نیست، بلکه عوامل دیگری نیز در آن دخیل هستند که برخی از آن‌ها خارج از کنترل مستقیم بانک مرکزی قرار دارند. حیران پیش‌بینی می‌کند که این سیاست نه تنها به کاهش قیمت دلار منجر نمی‌شود، بلکه به صورت غیرمستقیم می‌تواند عاملی برای افزایش آن نیز باشد.

نمایشی یا واقعی؟ تحلیل ماهیت اقدام بانک مرکزی

منتقدین این سیاست، آن را بیشتر یک اقدام نمایشی و واکنشی صرف به افزایش قیمت دلار در بازار می‌دانند. به گفته آنان، هدف اصلی این است که در صورت پرسش درباره وضعیت بازار ارز، مقامات بانک مرکزی بتوانند ادعا کنند که اقدامی صورت گرفته است، بدون آنکه به نتیجه و ماهیت واقعی آن توجهی شود. این رویکرد، پرسش‌هایی را درباره منطق تخصیص ۱۰ هزار دلار به هر فرد و نیاز فعالان اقتصادی که نیازمند حجم بیشتری ارز هستند، بی‌پاسخ می‌گذارد.

کاهش ذخایر ارزی و ریسک‌های احتمالی

یکی دیگر از جنبه‌های منفی این اقدام، کاهش ذخایر دلاری کشور، به ویژه ذخایر اسکناس دلار و یورو است. از دست دادن این ذخایر ارزشمند به راحتی، می‌تواند در بلندمدت پیامدهای نامطلوبی برای اقتصاد کشور به همراه داشته باشد.

شناخت قیمت بازار؛ گامی مثبت اما ناکافی

هرچند قیمت اعلامی بانک مرکزی برای فروش دلار اندکی کمتر از قیمت بازار است، اما همین نزدیکی قیمت، به معنای به رسمیت شناختن قیمت بازار توسط بانک مرکزی است که خود گامی مثبت تلقی می‌شود. با این حال، فاصله اندک قیمت (کمتر از ۱۰ هزار تومان) همچنان می‌تواند زمینه‌ساز سوءاستفاده باشد.

درس‌هایی از تاریخ؛ فاجعه دلار ۴۲۰۰ تومانی

در گذشته، اصرار بر قیمت‌گذاری دستوری دلار و عدم پذیرش قیمت واقعی بازار، منجر به اتفاقات فاجعه‌باری شد. به عنوان مثال، در سال ۱۳۹۷، دلار دولتی با نرخ ۴۲۰۰ تومان اعلام شد، در حالی که قیمت بازار آزاد حدود ۶۰۰۰ تومان بود. این اختلاف فاحش، زمینه را برای فساد گسترده فراهم کرد، زیرا افراد به جای واردات کالا، دلار دولتی را خریداری و در بازار آزاد با سود بالا به فروش می‌رساندند. این اقدام، خرید دلار را به جای نیاز واقعی، به انگیزه‌ای برای سوداگری تبدیل کرد.

تصور افزایش قیمت؛ عاملی برای تشدید تورم

سابقه تاریخی نشان می‌دهد که قیمت دولتی دلار همواره پایین‌تر از قیمت آزاد بوده است. حال که بانک مرکزی قیمت فروش دلار را به نزدیکی قیمت بازار آزاد رسانده، این تصور عمومی شکل گرفته که بانک مرکزی با پیش‌بینی افزایش قیمت در آینده، حاضر به فروش دلار با قیمت‌های فعلی است. این تصور به خودی خود می‌تواند باعث افزایش تقاضا و تشدید قیمت دلار در بازار شود.

راهکارهای جایگزین برای مدیریت بازار ارز

در مقابل این سیاست، راهکارهای مؤثرتری برای مدیریت بازار ارز پیشنهاد می‌شود:

• حفاظت از ذخایر ارزی: بانک مرکزی باید تا حد امکان از ذخایر ارزی خود، به ویژه ذخایر اسکناس، محافظت کند.
• مزایده دلار: فروش دلار به صورت مزایده و حراج در میان صرافان و به بالاترین قیمت پیشنهادی، مشابه رویه معمول در بسیاری از کشورها.
• باز گذاشتن دست صرافان: تسهیل فرآیندهای خرید و فروش دلار توسط صرافان و همچنین رفع محدودیت‌ها در ورود ارز به کشور، که این خود به کاهش قیمت دلار کمک شایانی خواهد کرد.
• به رسمیت شناختن قیمت آزاد: مهم‌ترین اقدام، به رسمیت شناختن و پذیرش قیمت آزاد دلار است.
• عدم تخصیص ارز به مصارف غیرضروری: بانک مرکزی باید از اختصاص ارز به مصارف گوناگون، از جمله واردات کالا، خودداری کند و مسئولیت تهیه ارز را به بازرگانان و تجار بسپارد.

خواندن بیشتر

• پیش‌بینی قیمت دلار شنبه ۲۱ شهریور: ثبات در بازار ارز و چشم‌انداز کاهش نوسانات
• تداوم سیاست تامین ۵۰۰ میلیون دلار ارز؛ بانک مرکزی: اجازه تلاطم در بازار را نمی‌دهیم
• پیش‌بینی قیمت دلار برای شنبه ۲۱ شهریور؛ آیا صعودی در راه است؟
• خیز دلار در بازار نیمه‌تعطیل؛ چرا اسکناس آمریکایی به کانال ۲۰۴ هزار تومان رسید؟
• زلزله در بازار ارز؛ تزریق ۵۰۰ میلیون دلار برای شکستن کمر قیمت دلار