موانع اجرای مدل اینترنت چین در ایران؛ چرا کپی‌برداری ممکن نیست؟

بحث «شبکه ملی اطلاعات» و الگوبرداری از مدل اینترنت چین سال‌هاست در ایران مطرح است. در حالی که برخی زیرساخت‌های فنی مشابه مدل چینی در کشور ایجاد شده، معاون سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه فاوا وزارت ارتباطات معتقد است تفاوت‌های اقتصادی، اجتماعی و فناورانه باعث می‌شود کپی‌برداری الگوی چین در ایران با موانع جدی روبه‌رو باشد.

به گزارش سیتنا، چین طی دو دهه گذشته یکی از پیچیده‌ترین و گسترده‌ترین نظام‌های اینترنت ملی جهان را ایجاد کرده است؛ سیستمی که به «دیوار آتش بزرگ» شهرت دارد و امکان مدیریت، فیلترینگ و نظارت گسترده بر فضای مجازی را فراهم می‌کند. با این حال، موفقیت نسبی این مدل تنها به محدودسازی اینترنت وابسته نبوده، بلکه به توسعه هم‌زمان یک اکوسیستم قدرتمند دیجیتال داخلی نیز متکی بوده است.

در چین، شرکت‌هایی مانند Tencent، Alibaba Group و Baidu توانسته‌اند جایگزین سرویس‌های غربی شوند و بخش بزرگی از نیاز کاربران را در داخل کشور تأمین کنند. همین مسئله موجب شده وابستگی کاربران چینی به پلتفرم‌های خارجی کاهش پیدا کند.

در ایران نیز پروژه «شبکه ملی اطلاعات» سال‌هاست از سوی نهادهای مسئول دنبال می‌شود. هدف رسمی این طرح، توسعه زیرساخت داخلی، افزایش امنیت سایبری، مدیریت ترافیک و کاهش وابستگی به چاینترنت بین‌الملل عنوان شده است. طی سال‌های اخیر نیز توسعه مراکز داده داخلی، پیام‌رسان‌های بومی و سامانه‌های مدیریت ترافیک اینترنتی در همین راستا انجام شده است.

با وجود این، بسیاری از کارشناسان معتقدند اجرای کامل مدل چینی در ایران با چالش‌های مهمی مواجه است.

معاون سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه فاوا وزارت ارتباطات با تاکید بر تفاوت‌های ساختاری اقتصاد و جمعیت ایران با چین، اعلام کرد که پیاده‌سازی مدل شبکه کاملاً داخلی مشابه چین در کشور ما به‌هیچ‌وجه امکان‌پذیر نیست. احسان چیت‌ساز توضیح داد که چین تنها به‌دلیل جمعیت میلیاردی و بازار بسیار وسیع موفق به ایجاد چنین اکوسیستم مستقلی شده است. او خاطرنشان کرد که ایران با جمعیت ۹۰ میلیونی و ساختار اقتصادی متفاوت نباید به‌دنبال کپی‌برداری از این مدل باشد.

در همین راستا، نخستین مانع، نبود یک اقتصاد دیجیتال هم‌سطح چین است. ایران هنوز نتوانسته پلتفرم‌ها و خدماتی در مقیاس جهانی ایجاد کند که بتوانند جایگزین کامل سرویس‌های بین‌المللی شوند.

عامل دیگر، تحریم‌های اقتصادی و محدودیت دسترسی به فناوری‌های پیشرفته است. توسعه زیرساختی مشابه چین نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده، دسترسی به تجهیزات پیشرفته و همکاری وسیع با شرکت‌های فناوری جهانی است؛ موضوعی که در شرایط فعلی برای ایران دشوارتر به نظر می‌رسد.

از سوی دیگر، بسیاری از کسب‌وکارهای ایرانی به اینترنت جهانی وابسته‌اند. تجارت آنلاین، آموزش، رسانه، تولید محتوا و فعالیت فریلنسرها بدون دسترسی آزاد به سرویس‌های بین‌المللی با مشکلات جدی روبه‌رو می‌شود و هرگونه محدودسازی شدید می‌تواند تبعات اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته باشد.

بر همین اساس، برخی تحلیلگران معتقدند ایران بیش از آنکه به سمت اجرای کامل مدل اینترنت چین حرکت کند، به دنبال توسعه نوعی «اینترنت نیمه‌ملی» است؛ مدلی که در آن زیرساخت‌های داخلی تقویت می‌شوند و در شرایط خاص امکان مدیریت اینترنت بین‌الملل وجود دارد، اما ارتباط با شبکه جهانی به طور کامل قطع نمی‌شود.