دوستان دیروز، دشمنان امروز: رقابت نفس‌گیر عربستان و امارات در منطقه

زمانی، «محمد بن سلمان» و «محمد بن زاید» در کنار هم، قدرت و نفوذ خود را در منطقه به رخ می‌کشیدند. اما حالا، سایه‌ی رقابت بر روابط دیرینه‌ی این دو کشور سایه افکنده است؛ رقابتی که از یمن تا واشنگتن، از تولید نفت تا شاخ آفریقا، شعله می‌کشد و منافع متضادشان را عیان می‌کند.

به گزارش رسا نشر و به نقل از خبرگزاری فرانسه، روزگاری، روابط نزدیک بین ولیعهد عربستان و رئیس امارات، ستون فقرات اتحاد بین دو کشور حاشیه خلیج فارس محسوب می‌شد. اما با افزایش اختلافات و سرعت گرفتن اصلاحات اقتصادی در داخل، زمزمه‌هایی از اختلاف نظر با رهبر امارات، که زمانی مراد و مربی بن سلمان بود، به گوش می‌رسد.

قیمت لحظه ای طلا، سکه و ارز

هم‌اکنون، این دو چهره در جبهه‌های متضادی در زمینه‌ی تولید نفت در اوپک، سودان، شاخ آفریقا و حتی در یمن قرار گرفته‌اند. در یمن، هر دو کشور بخشی از یک ائتلاف نظامی علیه حوثی‌ها هستند، اما از جناح‌های رقیب در دولت به رسمیت شناخته شده بین‌المللی حمایت می‌کنند.

تشدید اختلافات در یمن و سودان

«بارا شیبان»، کارشناس مسائل یمن و خلیج فارس، به اختلافات عمیق استراتژیک و ایدئولوژیک بین دو کشور اشاره می‌کند و می‌گوید عربستان سعودی از آنچه که تمایل امارات متحده عربی در یمن و سودان برای “تجزیه کشور” می‌داند، نگران است؛ چرا که امارات از نیروهای مخرب حمایت می‌کند. همچنین، امارات متحده عربی تمایل زیادی به مقابله با اخوان‌المسلمین و اسلام سیاسی دارد، در حالی که عربستان سعودی در این مورد هم‌نظر نیست.

عربستان سعودی هم به دنبال حفظ برتری منطقه‌ای خود است. شیبان می‌گوید: «این که کشوری با نفوذ عظیم، مانند امارات متحده عربی، توافق‌های دوجانبه امضا می‌کند و ناگهان در چندین کشور با بازیگران غیردولتی جای پا پیدا می‌کند، برای سعودی‌ها بسیار نگران‌کننده است.»

اختلافات در یمن زمانی آشکارتر شد که شورای انتقالی جنوب (STC) – که از حمایت امارات متحده عربی برخوردار است – بخش‌هایی از استان‌های «حضرموت» و «المهره» را تصرف کرد. ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی هم یک محموله سلاح اماراتی را که ظاهرا برای جدایی‌طلبان ارسال شده بود، بمباران کرد. اما شکاف‌ها در این ائتلاف، سال‌ها پیش از آن، با خروج نیروهای اماراتی از یمن در سال ۲۰۱۹، آشکار شده بود.

در شاخ آفریقا نیز رقابت این دو کشور وارد فاز جدیدی شده است. امارات متحده عربی روابط خود را با اتیوپی و «سومالی‌لند» تقویت کرده و عربستان سعودی به دنبال تقویت دولت سومالی است. اسرائیل، نیز با به رسمیت شناختن سومالی‌لند، وارد این معادله شد و این اقدام، خشم عربستان سعودی را برانگیخت.

به نظر می‌رسد این رقابت، فراتر از عرصه‌های سیاسی و نظامی، به حوزه‌ی اقتصاد نیز کشیده شده است. هر دو کشور تلاش می‌کنند اقتصاد خود را متنوع کنند و از وابستگی به نفت بکاهند. ریاض با اجرای «چشم‌انداز ۲۰۳۰» و جذب شرکت‌های چندملیتی، گوی سبقت را از امارات ربوده است. تسهیل قوانین برای جذب نیروی کار خارجی نیز، نشانه‌ای دیگر از این رقابت اقتصادی است.

در این میان، این سوال مطرح می‌شود که آیا این رقابت فزاینده، به تقابل و درگیری‌های جدی‌تری در منطقه منجر خواهد شد؟ و آیا این دو متحد سابق، می‌توانند اختلافات خود را مدیریت کنند، یا این که شاهد تغییرات بنیادین در نقش‌آفرینی آن‌ها در خاورمیانه خواهیم بود؟